ਏਆਈ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖ਼ਤਰੇ: ਡੀਪਫੇਕ ਧੋਖਾਧੜੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ

ਏਆਈ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖ਼ਤਰੇ: ਡੀਪਫੇਕ ਧੋਖਾਧੜੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ

ਏਆਈ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਪਛਾਣ-ਪੱਤਰ ਇੰਨੇ ਅਸਲੀ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਪਰਾਧੀ ਕਿਸੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਪੈਸਾ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਣ। ਡੀਪਫੇਕ ਧੋਖਾਧੜੀ ਫੜਨੀ ਔਖੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਬੂਤ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲਾ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂ ਦਿਸਾਈ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਲੱਗਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਖ਼ਤਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਿਲ ਗੇਟਸ ਨੇ ਵੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਏਆਈ ਮਾੜੇ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਖ਼ਤਰੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਬਚਾਅ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਜਾਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਬੇਨਤੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਡੀਪਫੇਕ ਉਹ ਆਡੀਓ, ਵੀਡੀਓ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਉਹ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਦਿਸੇ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਏਆਈ ਸਾਧਨ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਚਿਹਰੇ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਪਰਾਧੀ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਰਗੀ ਜਨਤਕ ਸਮੱਗਰੀ ਲੈ ਕੇ ਨਕਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਈਮੇਲ, ਫ਼ੋਨ ਕਾਲ ਜਾਂ ਵੀਡੀਓ ਮੀਟਿੰਗ ਨਾਲ ਜੋੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਕਲ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੈਨੇਜਰ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪਛਾਣ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਧੋਖੇ ਦੇ ਹੋਰ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵੱਲ ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਕਰਨ ਦਾ ਦਬਾਅ ਇਸ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਡੀਪਫੇਕ ਸਹਿਕਰਮੀਆਂ ਵਾਲੀ ਵੀਡੀਓ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੇ ਲਗਭਗ 25.6 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ। ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਅਰੂਪ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਫ਼ਲ ਨਕਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰ ਕੇ ਹਾਦਸੇ ਜਾਂ ਜ਼ਮਾਨਤ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਪੈਸੇ ਮੰਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸੰਭਾਲੇ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਫ਼ੋਨ ਕਰੋ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਕੇ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ।
ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਟੋ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਖਾਤਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਜਾਣੋ, ਜਾਂ ਕੇ.ਵਾਈ.ਸੀ., ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਕਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਂਚਾਂ ਨੂੰ ਚਕਮਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। 2024 ਵਿੱਚ 404 ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਨਕਲੀ ਨਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪਛਾਣ-ਪੱਤਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲਾਉਣ ਵਰਗੇ ਵਾਧੂ ਬਚਾਅ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ।
ਨਕਲੀ ਵੀਡੀਓ ਜਾਂ ਐਲਾਨ ਕੰਪਨੀ ਬਾਰੇ ਝੂਠੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫੈਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਚੈਨਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਕੱਲੀ ਆਨਲਾਈਨ ਕਲਿੱਪ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਲਾਨ ਨਾ ਮੰਨੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਕਲੀ ਮੀਡੀਆ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਅਸਲੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਅਲੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਲਿੱਪ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਸੰਦਰਭ ਵੇਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਤਕਨੀਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਲੇਬਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਦਾਅਵਾ ਸੱਚਾ ਹੈ।
ਡੀਪਫੇਕ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲੇ ਸਾਧਨ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਅਸਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਕਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਚੁੱਕ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਭੇਜਣ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਨੰਬਰ ਜਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਸ਼ੱਕੀ ਸੁਨੇਹੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਨੰਬਰ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਵੇਰਵੇ ਬਦਲਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਪੁਸ਼ਟੀ-ਵਾਕ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਕਲ ਕਰ ਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਬੇਨਤੀਆਂ ਅੱਗੇ ਭੇਜਣ ਦੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨਿਯਮ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸਵੈਚਾਲਿਤ ਏਆਈ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਇਜਾਜ਼ਤਾਂ ਮਿਲਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਕੋਲ ਰਹੇ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਮੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਕਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਆਨਲਾਈਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਹੁੰਚ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਏਆਈ ਏਜੰਟ ਨੇ ਜਾਇਜ਼ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਹਤ ਪੋਰਟਲ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਪਹੁੰਚ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।
ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਲੱਗਦਾ ਚਿਹਰਾ ਜਾਂ ਆਵਾਜ਼ ਪਛਾਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ। ਉੱਚ-ਜੋਖ਼ਮ ਵਾਲੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਏਆਈ ਸਾਧਨਾਂ ਲਈ ਸਪਸ਼ਟ ਹੱਦਾਂ ਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹ ਨਿਗਰਾਨੀ ਤੈਅ ਕਰੋ।
Share: