ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਥਿੰਕ ਟੈਂਕ ਦੀ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਡਿਲੀਵਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ‘ਤੇ ਕਈ ਵਾਰਹੈੱਡ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਮਾਣੂ ਅਸਲੇ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਉੱਚ ਸੰਚਾਲਨ ਅਲਰਟ ‘ਤੇ ਵਾਰਹੈੱਡ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਟਾਕਹੋਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (SIPRI) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਨਵਰੀ 2026 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 190 ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਵਧਦਾ ਭੰਡਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਾਮੂਲੀ ਵਾਧਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੀਨ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ 600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ ਹੁਣ 620 ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਖੋਜਾਂ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ SIRPI ਦੀ ‘ਹਥਿਆਰਾਂ, ਨਿਸ਼ਸਤਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਸਥਿਤੀ’ ਬਾਰੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ, ਰਿਪੋਰਟ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ “ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ-ਅਧਾਰਿਤ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਪਣਡੁੱਬੀਆਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ SSBNs ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਪੱਕ ਪਰਮਾਣੂ ਤਿਕੋਣ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।”
SIPRI ਨੇ ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਾਧੂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਵਾਰਹੈੱਡ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਾਲੀਆ ਕਦਮ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨਿਸਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਡਿਟਰੈਂਸ (ਰੋਕਥਾਮ) ਕਰਨ ਵੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ “ਇਸ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ SIPRI ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ, ਜਨਵਰੀ 2026 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ SSBN ‘ਤੇ ਕਈ ਪਰਮਾਣੂ ਵਾਰਹੈੱਡਾਂ ਨੂੰ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਡਿਟਰੈਂਸ ਗਸ਼ਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।’’
ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਰਮਾਣੂ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਨੇ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਰੋਤ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਚੀਨ ‘ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਜੇ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ, ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਾਰੇ, ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਵਾਰਹੈੱਡ ਭੰਡਾਰ ਜਨਵਰੀ 2026 ਤੱਕ ਲਗਪਗ 170 ਵਾਰਹੈੱਡਾਂ ’ਤੇ ਸਥਿਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਨੇ 2025 ਦੌਰਾਨ ਆਪਣਾ ਉਭਰਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਤਿਕੋਣ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਇਸ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਸਮਰੱਥਾ ਅਜੇ ਵੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਨਵੇਂ ਡਿਲੀਵਰੀ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਿਖੰਡਨਯੋਗ ਸਮੱਗਰੀ (fissile material) ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਅਸਲਾ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਅਗਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
