ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (ISRO) ਨੇ ਕ੍ਰਿਸਮਸ 2025 ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੋਹਫ਼ਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਕੇਟ LVM3-M6 ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਲਾਂਚਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਪੁਲਾੜ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਕੜ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਤਹਿਤ ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ BlueBird Block-2 ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੋਬਾਈਲ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦੇਵੇਗਾ। 6,100 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਜ਼ਨੀ ਇਸ ਪੇਲੋਡ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਇਸਰੋ ਦੇ ‘ਬਾਹੂਬਲੀ’ ਰਾਕਟ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਔਖੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
LVM3-M6 ਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ BlueBird Block-2 ਕੀ ਹੈ?
LVM3-M6 ਮਿਸ਼ਨ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (ISRO) ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਸ਼ਾਖਾ ‘ਨਿਊਸਪੇਸ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ’ (NSIL) ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਨੀ ‘AST SpaceMobile’ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਮਝੌਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਤਹਿਤ ਇਸਰੋ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਕੇਟ LVM3 (ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਬਾਹੂਬਲੀ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਰਾਹੀਂ ‘ਬਲੂਬਰਡ ਬਲਾਕ-2’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਚਾਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਲਗਭਗ 6,100 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਜ਼ਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 223 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਐਂਟੀਨਾ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਲੋਅ ਅਰਥ ਆਰਬਿਟ (LEO) ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਪਾਰਕ ਸੰਚਾਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ
ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ‘ਡਾਇਰੈਕਟ-ਟੂ-ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨ’ (Direct-to-Smartphone) ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਫ਼ੋਨਾਂ ਲਈ ਖਾਸ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਲੂਬਰਡ ਬਲਾਕ-2 ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਮ 4G ਅਤੇ 5G ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨਾਂ ‘ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਹਾਈ-ਸਪੀਡ ਇੰਟਰਨੈੱਟ, ਵੌਇਸ ਕਾਲ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲਿੰਗ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਮਿਲੇਗੀ। ਇਹ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 520 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ‘ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੈੱਟਵਰਕ ਪਹੁੰਚਾਏਗਾ ਜਿੱਥੇ ਮੋਬਾਈਲ ਟਾਵਰ ਲਗਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਜਾਂ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ।
ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਇਸ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ‘ਡੀਜੀਟਲ ਪਾੜਾ’ (Digital Divide) ਖਤਮ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਫੇਲ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਸੰਚਾਰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮਕਾਜ, ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਾਧੂ ਉਪਕਰਣ ਦੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਇਸਰੋ ਲਈ ਇਹ ਵੱਡੀ ਉਪਲਬਧੀ ਕਿਵੇਂ?
ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਭਾਰਤ ਲਈ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੈ। LVM3 ਰਾਕਟ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਪੇਲੋਡ (6,100 ਕਿਲੋ) ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਲਾਂਚਿੰਗ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਇਹ ਇਸਰੋ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਭਾਰਤ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਰੋ ਹੁਣ ਗਲੋਬਲ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਲਾਂਚ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਾਣ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ
LVM3-M6 ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸਰੋ ਦੇ ਇਸ ‘ਬਾਹੂਬਲੀ’ ਰਾਕੇਟ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੰਦਰਯਾਨ-2 ਅਤੇ ਚੰਦਰਯਾਨ-3 ਵਰਗੇ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਲੋਹਾ ਮਨਵਾਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਵਪਾਰਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਭਾਰੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸਹੀ ਪੰਧ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੇ ਸਪੇਸਐਕਸ (SpaceX) ਵਰਗੀਆਂ ਦਿੱਗਜ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਟੱਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇ ਕੇ ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ।
