ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: ਮਈ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਅੱਧਾ ਬੀਤ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸੇ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਵਧਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡੇ ਬਾਹਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਝੁਲਸਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਿਸਟਮ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਯੂਰਿਨਰੀ ਹੈਲਥ (Urinary Health) ਯਾਨੀ ਮੂਤਰ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੈਡੀਕਲ ਮਾਹਿਰਾਂ (Experts) ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਕਿਡਨੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਿਡਨੀ ਸਟੋਨ (Kidney Stone) ਯਾਨੀ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਅਤੇ ਯੂਰਿਨਰੀ ਟ੍ਰੈਕਟ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ (UTI) ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਉਛਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੀ ਓਪੀਡੀ (OPD) ਵਿੱਚ ਇੰਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਪੇਟ ਦਰਦ, ਜਲਨ ਅਤੇ ਯੂਰਿਨ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਖਰ ਚਿਲਚਿਲਾਉਂਦੀ ਧੁੱਪ ਅਤੇ ਵਧਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਸਾਡੀ ਕਿਡਨੀ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਖਤਰਾ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ (Dehydration) ਹੈ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ
ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਡਨੀ ਸਟੋਨ ਅਤੇ ਯੂਰਿਨਰੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਵਧਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਜ੍ਹਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਯੂਰੋਲੋਜੀ ਦੇ ਡਾ. ਵਿਦੁਰ ਭੱਲਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਮੌਸਮੀ ਵਾਧੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਨਿਰਜਲੀਕਰਨ ਯਾਨੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ।
ਦਰਅਸਲ, ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪਸੀਨੇ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕਾਫੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦੇ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਸਾਡੀ ਕਿਡਨੀ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ‘ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਯੂਰਿਨ (ਪੇਸ਼ਾਬ) ਗਾੜ੍ਹਾ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ (Concentrated) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੂਰਿਨ ਗਾੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਔਕਸਾਲੇਟ ਅਤੇ ਯੂਰਿਕ ਐਸਿਡ ਵਰਗੇ ਖਣਿਜ ਤੱਤ (Minerals) ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੁਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਖਣਿਜ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹੀ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਕੇ ਠੋਸ ਕਿਡਨੀ ਸਟੋਨ (ਪੱਥਰੀ) ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯੂਰਿਨਰੀ ਟ੍ਰੈਕਟ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ (UTI): ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ ਆਸਾਨ ਰਸਤਾ
ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਪੱਥਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਯੂਰਿਨਰੀ ਟ੍ਰੈਕਟ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਯਾਨੀ ਯੂ.ਟੀ.ਆਈ. (UTI) ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੀ ਦੁੱਗਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਵਿਦੁਰ ਭੱਲਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਸਾਡੇ ਯੂਰਿਨ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ (ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੇਸ਼ਾਬ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ) ‘ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਾਬ ਘੱਟ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਯੂਰਿਨ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਸਾਡੇ ਮੂਤਰ ਮਾਰਗ (Urinary Tract) ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਖਤਰਨਾਕ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਘੱਟ ਪੇਸ਼ਾਬ ਆਉਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਮੂਤਰ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਪਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਠਹਿਰਾਅ ਮੂਤਰ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੇ ਪਨਪਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਆਦਤਾਂ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ ਜੋਖਮ:
ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਆਦਤਾਂ ਇਸ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਆਮ ਜੋਖਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗੁਰਦੇ ਅਤੇ ਮੂਤਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ‘ਤੇ ਵਾਧੂ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ:
ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੇਵਨ: ਪੂਰੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਣੀ ਨਾ ਪੀਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜੋਖਮ ਹੈ।
ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੀਨਾ ਆਉਣਾ: ਧੁੱਪ ਜਾਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ।
ਗਲਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ: ਨਮਕੀਨ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਫੂਡ (Processed foods) ਦਾ ਵੱਧ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ।
ਮਿੱਠੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਆਦਤ: ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਉਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮਿੱਠੇ ਜਾਂ ਕਾਰਬੋਨੇਟਡ ਡ੍ਰਿੰਕਸ ਜਿਵੇਂ ਸੋਡਾ ਜਾਂ ਕੋਲਡ ਡ੍ਰਿੰਕਸ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ।
ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ: ਬਿਨਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੋਤਲ ਲਏ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿਣਾ।
ਸਰੀਰ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕਰੋ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼:ਪਛਾਣੋ ਇਹ ਲੱਛਣ
ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਵਿਦੁਰ ਭੱਲਾ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਮ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਭੁੱਲ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਕਰੋ:
ਪਿੱਠ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਜਾਂ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਅਸਹਿ ਦਰਦ ਹੋਣਾ।
ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਤੇਜ਼ ਜਲਨ ਜਾਂ ਦਰਦ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣਾ।
ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਣਾ, ਪਰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਯੂਰਿਨ ਨਾ ਆਉਣਾ।
ਪੇਸ਼ਾਬ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਧੁੰਦਲਾ ਜਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਤੇਜ਼ ਬਦਬੂ ਆਉਣਾ।
ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਬ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ।
ਜੇਕਰ ਯੂਰਿਨਰੀ ਟ੍ਰੈਕਟ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਯਾਨੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਕੰਬਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ ਆਉਣਾ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਸਲਾਹ: ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਸਰਲ ਉਪਾਅ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ, ਤੁਰੰਤ ਕਿਸੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਯੋਗ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਥਿਤੀ ਗੰਭੀਰ ਨਾ ਹੋਣ ਪਾਵੇ।
