ਸਤੰਬਰ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਪੋਸਟਰ, ਰਿਬਨ, ਹੈਸ਼ਟੈਗ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਮੁੜ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਰੋਕਥਾਮ ਮਹੀਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਅਰਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਉਹ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹੈ,” “ਹੁਣ ਉਸ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,” ਜਾਂ “ਕਾਸ਼ ਉਹ ਗਾਇਬ ਹੋ ਸਕਦਾ,” ਤਾਂ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਅਜਿਹੇ ਵਾਕ ਕਈ ਵਾਰ ਆਮ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਵਾਂਗ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਸਮਝ ਕੇ ਟਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਾਲੀਆ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸੰਕਟ ਉਮਰ, ਲੰਿਗ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਇਕੱਲੇਪਨ ਦੀ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਦਰਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸਮਝ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ। ਦਰਦ ਕਈ ਵਾਰ ਚੁੱਪੀ ਬਣ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਗੁੱਸੇ ਵਾਂਗ, ਥਕਾਵਟ ਵਾਂਗ, ਫੋਨ ਨਾ ਚੁੱਕਣ ਵਾਂਗ ਜਾਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਾਕ ਵਾਂਗ ਜੋ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਆਮ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਪਰਾਧ ਰਿਕਾਰਡ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹਾਲੀਆ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 1,70,746 ਦਰਜ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਮੌਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 14,488 ਵਿਿਦਆਰਥੀ ਸਨ। ਨੰਬਰ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਨੰਬਰ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਦਰਜ਼ ਹੋਏ ਹਨ। ਦਰਜ ਮੌਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਸੰਬੰਧ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਕਟ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਅੰਕੜੇ ਸੰਕਟ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ। ਇਕੱਲਾਪਨ, ਗਰੀਬੀ, ਭੇਦਭਾਵ, ਘਰ ਦਾ ਤਣਾਅ, ਸੋਗ, ਸਦਮਾ, ਸਰੀਰਕ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਬੁਰਾ ਦਿਨ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਕਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ ਹੈ।
ਮਕਸਦ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ। ਮਕਸਦ ਅਜਿਹੀ ਹਮਦਰਦੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰੇ। ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਉਹ ਲੋਕ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣ।
“ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਰਹੋ।”
“ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾ ਸੋਚੋ।”
“ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੋ।”
“ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਮਾੜੀ ਹੈ।”
ਇਹ ਵਾਕ ਕਈ ਵਾਰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਨੀਅਤ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਅਸਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਜਵਾਬ ਦਰਦ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਉੱਤੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਗਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਬੰਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ।
ਸੁਣਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਾਲੀ ਹਰ ਸੋਚ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਵੀ ਲੋੜੀਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਲੋੜ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਣ, ਬੋਝ ਬਣਨ ਜਾਂ ਜੀਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਰਹਿਣ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਹਿ ਕੇ ਰੱਦ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਸਵਾਲ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਚੀਰ ਸਕਦਾ ਹੈ: “ਕੀ ਉਹ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈ?”
ਖੋਜ਼ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਜਿਹਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਦਰਦ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ,” ਜਾਂ, “ਚੰਗਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੀ।”
ਸਿੱਧਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਨਾਟਕ ਨਹੀਂ। ਸਵਾਲ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਜਵਾਬ ਨਾਲ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਤੁਰੰਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਸੱਚੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਸਤ, ਮਾਪੇ, ਅਧਿਆਪਕ, ਸਾਥੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਜ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਪਰ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਯੋਗ ਮਦਦ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਕ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਕੰਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਜਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ।
ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਤਣਾਅ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਫੋਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪਾਸੇ ਰੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੁੱਪੀ ਤੋਂ ਘਬਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਧਾਰਨ ਵਾਕ ਅਕਸਰ ਵਧੇਰੇ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ:
“ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੀ ਚੀਜ਼ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ?”
“ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਸਭ ਇਕੱਲਾ ਝੱਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।”
“ਕਿਸ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰਨਾ ਉਸ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਵੇਗਾ?”
ਬਹਿਸ, ਲੈਕਚਰ, ਛੋਟਾ ਕਰਕੇ ਦੇਖਣਾ ਜਾਂ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਡਰ ਵੱਲ ਮੋੜ ਦੇਣਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਹੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੌਂਸਲਰ, ਸੌਣ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ।
ਜੇ ਲੱਗੇ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਿਸੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਵੱਡੇ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ, ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਕੰਮ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਘਟਾਉਣੀ ਵੀ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੰਕਟ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਪੁੱਛਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਧੋਖਾ ਨਹੀਂ, ਦੇਖਭਾਲ ਹੈ। ਸੰਕਟ ਸੇਵਾਵਾਂ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਾਨਕ ਸਰੋਤ ਵਰਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 14416 ੋਰ 1800-891-4416 ‘ਤੇ ਫੋਨ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਸੰਕਟ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਤੁਰੰਤ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕ ਸਕਦੀ।
ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਰੋਕਥਾਮ ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਆਮ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਝਗੜੇ ਜਾਂ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਹੀਂ। ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਆਪਕ, ਸਪਸ਼ਟ ਰੈਫ਼ਰਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਸਹਾਇਤਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਿਦਆਰਥੀ ਦੇ ਬੋਲਣ ‘ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਾ ਦੇਵੇ।
ਕੰਮਕਾਜ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਵਹਾਰਕ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੀਤੀਆਂ ਵੀ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਈਚਾਰਕ ਆਗੂ ਕਲੰਕ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰ ਕੋਈ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ। ਹਰ ਸਮੂਹ ਇੱਕ ਰੁਕਾਵਟ ਘਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੁਸ਼ਕਲ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸੁਨੇਹਾ ਵੀ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ: “ਅੱਜ ਹਾਲ ਕਿਵੇਂ ਹਨ?” “ਕੀ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ?” “ਕੀ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਲਾਕਾਤ ਲਈ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?”
ਭਾਰਤ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸਲ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਕਟ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੰਕਟ ਦੇ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਜੋੜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸੰਪੂਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਲੋੜ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤੇ ਸੁਣੇ, ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਬਾਰੇ ਸਿੱਧਾ ਪੁੱਛੇ, ਚੇਤਾਵਨੀ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਵੇ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮਦਦ ਕਰੇ।
ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ‘ਚ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਲੋਕ ਮਰਨ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦੇ। ਇਹ ਵੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਨੇ ਲੋਕ ਇਕੱਲੇ, ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਫਸੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਕਿਉਂ ਰਹਿ ਗਏ।
ਹਮਦਰਦੀ ਉਦੋਂ ਹਕੀਕਤ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਰਵਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਕਾਰਵਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
