ਲੁਧਿਆਣਾ : ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਮਿਆਣੀ ਵਿੱਚ ਘੰਟੀ ਦਾ ਖੜਕਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਇਕੱਲੀ ਅਧਿਆਪਕਾ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰ-ਘਰ ਤੋਂ ਲਿਆਉਣਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕੋ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਚੱਲ ਰਹਾ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 37 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਅਧਿਆਪਕਾ ਜਸਵੀਰ ਕੌਰ ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਪੂਰੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਇਹ ਗੱਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪਰਵਾਸੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ, ਜੋ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮ ’ਤੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਕੂਲ ਭੇਜਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਧਿਆਪਕਾ ਜਸਵੀਰ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਅੱਗੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੁਝ ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਸਕੂਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਮਿਡ-ਡੇਅ ਮੀਲ (ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਨੋਖਾ ਜ਼ਰੀਆ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
ਉਹ ਅਕਸਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦਿਨ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਖਾਣੇ ਅਤੇ ਮੈਨਿਊ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਖਾਣੇ ਪ੍ਰਤੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਯਤਨ ਮਿਲ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਆਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕਾ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੂਰੇ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਸੰਭਾਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਲਈ ਘਰ-ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣਾ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਇਹ ਯਤਨ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੱਚੇ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਸਿੰਗਲ-ਟੀਚਰ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਂ ਵੰਡਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਕਈ ਜਮਾਤਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ, ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਣਾ, ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਸਵੀਰ ਕੌਰ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਤੱਕ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਹੁੰਚਾਈ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ।
ਉਪ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਫ਼ਸਰ ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਮੈਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇਵਾਂਗਾ ਕਿ ਮਿਆਣੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।”
