ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਇੱਕ ਹਲਫ਼ਨਾਮੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਦਿੱਲੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਕਮੇਟੀ (DPCC) ਨੇ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ (effluent discharge) ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿਣ ‘ਤੇ 15 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਵੇਜ ਟਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟਾਂ (STPs) ਦੇ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਨੂੰ 2.89 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਜਲ ਬੋਰਡ (DJB) ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਕਈ ਪਲਾਂਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ DPCC ਵੱਲੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੀਨ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ (NGT) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾਇਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਹਲਫ਼ਨਾਮੇ ਰਾਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ NGT ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀਵੇਜ ਟਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
DPCC ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਲਫ਼ਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦਿੱਲੀ ਜਲ ਬੋਰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਾਲੂ STPs ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਾਤਮਕ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਲੈਬ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਦਰਮਿਆਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ 14 STPs ਦੇ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੁਆਵਜ਼ੇ (environmental compensation) ਲਈ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਗਸਤ 2025 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਲਈ ‘ਸੇਨ ਨਰਸਿੰਗ ਹੋਮ STP’ ਦੇ ਆਪਰੇਟਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਨੋਟਿਸ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 13 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ 2,89,60,000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਹੋਰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਓਖਲਾ ਫੇਜ਼-V, ਮੋਲੜਬੰਦ, ਵਸੰਤ ਕੁੰਜ (ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਨਵਾਂ), ਮਹਿਰੌਲੀ, ਯਮੁਨਾ ਵਿਹਾਰ, ਸੋਨੀਆ ਵਿਹਾਰ, ਕਪਾਸਹੇੜਾ, ਨਿਲੋਠੀ, ਦਿੱਲੀ ਗੇਟ ਨਾਲਾ, ਕੋਂਡਲੀ, ਘਿਟੋਰਨੀ ਅਤੇ ਸੇਨ ਨਰਸਿੰਗ ਹੋਮ ਨਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ STPs ‘ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਲਫ਼ਨਾਮੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 29-29 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਯਮੁਨਾ ਵਿਹਾਰ ਫੇਜ਼-I ਅਤੇ ਫੇਜ਼-III STPs ‘ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੋਲੜਬੰਦ, ਵਸੰਤ ਕੁੰਜ (ਪੁਰਾਣਾ ਫੇਜ਼-I), ਵਸੰਤ ਕੁੰਜ (ਨਵਾਂ ਫੇਜ਼-II) ਅਤੇ ਮਹਿਰੌਲੀ ਪਲਾਂਟਾਂ ‘ਤੇ 27.6-27.6 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਓਖਲਾ ਫੇਜ਼-V STP ਨੂੰ 20.8 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਅਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। DPCC ਨੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ STPs ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਬਾਰੇ IIT ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਮੰਗੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ (compliance monitoring) ਵਿੱਚ pH, ਕੁੱਲ ਮੁਅੱਤਲ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥ (total suspended solids), ਬਾਇਓਕੈਮੀਕਲ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਮੰਗ (biochemical oxygen demand), ਕੈਮੀਕਲ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਮੰਗ (chemical oxygen demand), ਅਮੋਨੀਆਕਲ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ, ਕੁੱਲ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ, ਫਾਸਫੇਟ ਅਤੇ ਫੀਕਲ ਕੋਲੀਫਾਰਮ (faecal coliform) ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਰਗੇ ਪੈਰਾਮੀਟਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੁਝ STPs ਦੇ ਆਊਟਲੈੱਟ ‘ਤੇ ਫੀਕਲ ਕੋਲੀਫਾਰਮ ਦੀ ਉੱਚ ਮਾਤਰਾ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਅਲਟਰਾਵਾਇਲਟ ਡਿਸਇਨਫੈਕਸ਼ਨ (UV disinfection) ਸਿਸਟਮ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
