ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਵਿੱਤੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਵਧੀਆ ਨਮੂਨਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਸਾਲ 2025-26 ਲਈ ਕਬਾੜ (ਸਕਰੈਪ) ਵੇਚਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਦਮ ਰੇਲਵੇ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਕਮਾਈ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025-26 ਵਿੱਚ 6,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਟੀਚੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 6,813.86 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਬਾੜ ਵੇਚ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸਫ਼ਲਤਾ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2024-25 ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰੇਲਵੇ ਨੇ 5,400 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 6,641.78 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਬਾੜ ਵੇਚਿਆ ਸੀ।
ਕਬਾੜ ਵੇਚਣ ਦੀ ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸਾਮਾਨ ਵੇਚਣ ਦੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਤਰੀਕੇ ਵੱਲ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਡਿਪੂਆਂ, ਯਾਰਡਾਂ ਅਤੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਏ ਬੇਕਾਰ ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਰੇਲਵੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸਾ ਕਮਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਕੰਮਕਾਜ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵੀ ਖਾਲੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ (ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣ) ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਬਾੜ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਮਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ‘ਨਾਨ-ਫੇਅਰ ਰੈਵੇਨਿਊ’ (NFR – ਯਾਨੀ ਕਿਰਾਏ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਮਾਈ) ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਥੰਮ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ, ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਹੁਣ ਯਾਤਰੀ ਕਿਰਾਏ ਅਤੇ ਮਾਲ ਭਾੜੇ ਵਰਗੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਵਾਧੂ ਕਮਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਸੁਖਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣਾ, ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ‘ਤੇ ਵਧੀਆ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇਣਾ, ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਖਾਸ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣਾ, ਡਿਜੀਟਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਐੱਨ ਆਰ ਐੱਫ (NFR) ਦੀ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਵਾਧਾ ਇਸ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਮਾਈ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2021-22 ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 290 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸੀ, ਜੋ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025-26 ਵਿੱਚ ਵਧ ਕੇ 777.76 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 168 ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025-26 ਲਈ ਰੱਖੇ 720.85 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪਿਛਲੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2024-25 ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਮਾਈ 686.86 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਰਹੀ ਸੀ।
