ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਰਗੇ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਹੋਈ ਦੁਰਲੱਭ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਢੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਦਾ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਸਿਸਟਮਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣਾ ਹੈ।
ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਗਰਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਮੁਲਕ ਦੇ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਬੂਕ, ਹਾਇਲ ਅਤੇ ਰਿਆਦ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਜ਼ੀਰੋ ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਮੀਂਹ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਰਨ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਚਾਨਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਮੌਸਮੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਸਰਦ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਨਜ਼ਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮੌਸਮ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ‘ਕੋਲਡ ਫਰੰਟ’ (Cold Front) ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਬੂਕ ਅਤੇ ਅਲ-ਜੌਫ ਦੇ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਲਈ ਰੈੱਡ ਅਲਰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉੱਪਰਲੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਕਣ ਜੰਮ ਗਏ ਸਨ।
ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਦੁਰਲੱਭ ਘਟਨਾ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਆਏ ਇੱਕ ਡੂੰਘੇ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਸਿਸਟਮ (low-pressure system) ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਢੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਰਬ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਰਦ ਹਵਾਵਾਂ ਭੂਮੱਧ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਨਮੀ ਨਾਲ ਟਕਰਾਈਆਂ ਤਾਂ ਜਬਲ ਅਲ-ਲੌਜ਼ ਵਰਗੇ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਮਾਇਨਸ 4 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਹੋਈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ‘ਵਾਰਮਿੰਗ ਪੈਰਾਡੌਕਸ’ (warming paradox) ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਰਨ ਗਰਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਮੀ ਸੋਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਰਗੇ ਖੁਸ਼ਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੇਮੌਸਮੀ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅਤਿ ਦੀਆਂ ਮੌਸਮੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਊਦੀ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ‘ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਬਰਫ਼ ਪੈਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਰੂਥਲ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਟਿੱਬਿਆਂ ‘ਤੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਨੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਰਿਆਦ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਕਰਨੇ ਪਏ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਕੀਇੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਅਜੀਬ ਨਜ਼ਾਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਥਾਨਕ ਵਾਤਾਵਰਣ (Ecosystem) ‘ਤੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਵਾਦੀਆਂ (Wadis) ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਧਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ (Groundwater) ਨੂੰ ਮੁੜ ਭਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਨਮੀ ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਬਨਸਪਤੀ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਘਾਹ ਦੀ ਹਰਿਆਵਲ ਵਧੇਗੀ, ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਬਲਕਿ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਚਾਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤ ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਰਬ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ‘ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ’ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਗੜੇ ‘ਜੈੱਟ ਸਟ੍ਰੀਮ’ (Jet Stream) ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਆਰਕਟਿਕ ਖੇਤਰ ਦੀ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਆਪਣੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਭਟਕ ਕੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ (ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ) ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਸਧਾਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੌਕੇ
ਇਸ ਦੁਰਲੱਭ ਕੁਦਰਤੀ ਘਟਨਾ ਨੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ‘ਵਿੰਟਰ ਟੂਰਿਜ਼ਮ’ (Winter Tourism) ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਸਫਾਰੀ ਲਈ ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢਕੇ ਰੇਤਲੇ ਟਿੱਬਿਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਲੈਣ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਤਬੂਕ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵੱਲ ਰੁਖ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਚਾਨਕ ਹੋਈ ਇਸ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ (Infrastructure) ਅਤੇ ਸੜਕੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਵੀ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਚੇਤਾਵਨੀ
ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਦੀ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਵੀ ਹੈ। ਜਲਵਾਯੂ ਮਾਡਲ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਰਬ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ ਦੁੱਗਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੌਸਮ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਥਾਨਕ ਖਬਰ ਸਰੋਤ ਅਲ ਅਰਾਬੀਆ ਅਤੇ ਖਲੀਜ਼ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ 50 ਡਿਗਰੀ ਤਾਪਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਜੈਕਟਾਂ ਪਾਉਣੀਆਂ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ’ ਮੰਨ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੰਕਟਕਾਲੀਨ ਸਥਿਤੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸੋਕੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਧ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹਨ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
